Inflatie is niet hetzelfde als koopkracht
Wie wil begrijpen wat stijgende prijzen betekenen voor huishoudens, kijkt al snel naar de consumentenprijsindex, kortweg CPI. Die index beschrijft hoe de prijzen van een vooraf bepaalde korf goederen en diensten veranderen. Dat maakt de CPI nuttig om algemene prijsdruk te volgen.
Toch vertelt de CPI niet rechtstreeks hoeveel koopkracht mensen verliezen. Koopkracht hangt ook af van inkomens, belastingen, woonlasten, rente, wisselkoersen en de persoonlijke samenstelling van uitgaven. Een huishouden dat vooral energie en voedsel koopt, kan een andere prijsdruk ervaren dan een huishouden dat relatief veel aan diensten, vervoer of vrije tijd besteedt.
Voor lezers in het Nederlandse taalgebied is dat onderscheid herkenbaar. Een algemene inflatiemaatstaf kan nationaal worden gebruikt, terwijl de ervaring aan de kassa per huishouden verschilt. Hetzelfde geldt voor Japan: de CPI is een gezamenlijke meetlat, geen persoonlijke huishoudbegroting.
Welke statistiek beantwoordt welke vraag?
De beschikbare tabellen laten zien waarom het belangrijk is om statistieken niet door elkaar te halen. Een consumentenprijsindex gaat over prijzen die huishoudens betalen. Een producentenprijsindex kijkt naar prijzen eerder in de productieketen. Import- en exportprijsindices beschrijven prijsveranderingen bij grensoverschrijdende handel. Huishoudelijke bestedingsindicatoren tonen vooral hoeveel huishoudens uitgeven, niet automatisch hoe de prijzen zich hebben ontwikkeld.
| Vraag van de lezer | Passende indicator | Wat de indicator wel laat zien | Wat niet direct volgt |
| Worden goederen en diensten voor huishoudens duurder? | Consumentenprijsindex | Verandering van consumentenprijzen | Het individuele koopkrachtverlies |
| Veranderen kosten eerder in de productieketen? | Producentenprijsindex | Prijsdruk bij producenten en bedrijfstakken | Of die verandering volledig wordt doorgegeven |
| Worden buitenlandse aankopen duurder? | Importprijsindex | Prijsbewegingen van ingevoerde goederen | Het effect op elke winkelprijs |
| Hoeveel geven huishoudens uit? | Huishoudelijke bestedingsindicator | Ontwikkeling van bestedingen | Of hogere uitgaven door meer volume of hogere prijzen komen |
| Veranderen inkomsten uit buitenlandse verkoop? | Exportprijsindex | Prijzen van uitgevoerde goederen | De koopkracht van huishoudens |
Bestedingen kunnen stijgen zonder dat huishoudens meer kopen
Een hogere huishoudelijke uitgave kan verschillende oorzaken hebben. Huishoudens kunnen meer producten aanschaffen, duurdere varianten kiezen of simpelweg dezelfde boodschappen tegen hogere prijzen betalen. Een bestedingsindicator alleen kan die verklaringen niet altijd uit elkaar houden.
Daarom is het verstandig om bestedingsgegevens naast prijsgegevens te leggen. De CPI helpt bij de vraag hoeveel de prijs van een consumptiekorf verandert. De huishoudelijke bestedingsindicator helpt bij de vraag hoe het totale uitgavenpatroon beweegt. Pas samen geven zij een beter beeld van de druk op het huishoudbudget.
Ook seizoensinvloeden verdienen aandacht. Sommige uitgaven veranderen volgens een vast patroon door het jaar heen. Een reeks met seizoenscorrectie kan daardoor geschikt zijn om opeenvolgende perioden te vergelijken, terwijl een ongecorrigeerde reeks nuttig kan zijn voor het feitelijke verloop van het uitgavenpatroon. De keuze hangt af van de vraag die men stelt.
Prijsdruk kan door de keten verschuiven
Producenten-, import- en consumentenprijzen horen bij verschillende schakels. Een verandering bij importeurs of producenten hoeft niet onmiddellijk, volledig of gelijkmatig zichtbaar te worden in consumentenprijzen. Bedrijven kunnen kosten tijdelijk opvangen, doorberekenen, vervangen door andere inputs of hun assortiment aanpassen.
Daarom is het riskant om uit één prijsindex een volledig verhaal over koopkracht af te leiden. Een consumentenprijsindex toont het eindpunt voor de consument, maar niet vanzelf de volledige route ernaartoe. Voor een zorgvuldige analyse moeten definities, dekking en meetmomenten van de reeksen worden gecontroleerd.
Wat lezers bij Japan moeten controleren
Bij een Japanse CPI-analyse is vooral de samenstelling van de index van belang. Welke goederen en diensten zijn opgenomen? Hoe zwaar wegen wonen, voedsel, energie, vervoer en diensten mee? Worden prijzen vóór of na bepaalde kortingen gemeten? En gaat het om een algemene index of om een specifieke categorie?
Daarnaast moet men nagaan of een verandering in de index samenvalt met een verandering in huishoudelijke bestedingen. Dat is geen automatisme. Een huishouden kan reageren door minder te kopen, goedkopere alternatieven te kiezen of uitgaven uit te stellen. Zulke gedragingen kunnen de gemeten bestedingen veranderen zonder dat de onderliggende prijsdruk verdwijnt.
De belangrijkste les is eenvoudig: de CPI meet prijsverandering, terwijl koopkracht een verhouding is tussen wat geld kan kopen en welke middelen een huishouden tot zijn beschikking heeft. Wie beide begrippen zorgvuldig uit elkaar houdt, leest Japanse inflatiecijfers met meer nuance — en kan ze beter vergelijken met ontwikkelingen in andere landen.
出典
- Australian Bureau of Statistics, Consumer Price Index (CPI) Quarterly: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=CPI_Q
- Australian Bureau of Statistics, Consumer Price Index (CPI) Weights: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=CPI_WEIGHTS
- Australian Bureau of Statistics, Monthly Household Spending Indicator: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=HSI_M
- Australian Bureau of Statistics, Quarterly Household Spending Indicator: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=HSI_Q
- Australian Bureau of Statistics, Producer Price Indexes, Final Demand: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=PPI_FD
- Australian Bureau of Statistics, Producer Price Indexes by Industry: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=PPI
- Australian Bureau of Statistics, Import Price Index: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=ITPI_IMP
- Australian Bureau of Statistics, Export Price Index: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=ITPI_EXP
- Australian Bureau of Statistics, Balance of Payments and International Investment Position: Combined current price seasonal adjustment factors: https://explore.abs.gov.au/vis?tm=BOP_FACTOR